Veteriner Hekimlik Meslek Etiği Kuralları

[>Ferik ve Bulut<]

VETERİNER HEKİMLİK MESLEK ETİĞİ KURALLARI

Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin 13 Ağustos 2000 tarihli Büyük Kongresinde kabul edilerek, Merkez Konseyinin "DAYANIŞMA" Dergisinin Kasım 2000 sayısında yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.



Veteriner hekimliği mesleğinin kurulduğu 1842 yılından günümüze kadar, bu unvanı onurla taşıyan, yaşadıkları topraklar üzerinde ulusal, evrensel ve çağdaş bir sorumluluk ve hizmet anlayışı ile veteriner hekimlik mesleğinin toplumsal ve kültürel koşullardan soyutlanamayacağının bilinci ile sahip oldukları olanakların geliştirilmesinde en temel koşulun halk sağlığı ve hayvan sağlığının temini, hayvansal üretimin artırılması olduğu bilincini taşıyan veteriner hekimler, dünyadaki ve Türkiye�deki toplumsal ve bilimsel değişmeleri göz önünde bulundurarak; veteriner hekimlik meslek etiği kurallarına bağlılıklarını bildirmekle, Türkiye hayvancılığına ve halk sağlığına hizmet etmenin yüce onurunu taşırlar.



BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, kapsam ve tanımlar

Amaç

Madde 1- bu kuralların amacı veteriner hekimlerin mesleklerinin gereklerini yerine getirirken uymaları zorunlu olan, veteriner hekimlik meslek etiği kurallarını belirlemektir.



Kapsam

Madde 2- Türkiye'de veteriner hekimlik yapma hakkını kazanmış olup, mesleğini uygulayan tüm veteriner hekimler bu kurallar kapsamındadır.



Dayanak

Madde 3- Bu kurallar bütünü; 6343 sayılı kanuna ve veteriner hekimliği deontoloji yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.



Tanımlar

Madde 4- Bu metinde geçen;

a. Bakanlık : Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

b. Hekim : Veteriner hekimleri,

c. Veteriner hekim örgütü : 6343 sayılı kanunla kurulmuş Türk Veteriner Hekimleri Birliğini

İfade eder.


İKİNCİ BÖLÜM

Genel kural ve ilkeler

Veteriner hekimin görev ve ödevleri
Madde 5- Veteriner hekimin öncelikli görevi, hastalıkları önlemeye ve bilimsel gerekleri yerine getirerek hastaları iyileştirmeye çalışarak hayvanların yaşamını ve sağlığını korumaktır. Meslek uygulaması sırasında insan onurunu gözetmesi de hekimin öncelikli ödevidir. Hekim bu yükümlülüklerini yerine getirebilmek için gelişmeleri yakından izler.



Etik ilkeler

Madde 6- Görevlerini yerine getirirken, veteriner hekimin uyması gereken evrensel veteriner hekimlik etik ilkeleri yararlılık, zarar vermeme, adalet ve özerklik ilkeleridir.



Hekimin yansızlığı

Madde 7- Hekim görevlerini her durumda hayvan sahipleri arasındaki siyasal görüş, sosyal durum, dini inanç, milliyet, etnik köken, ırk, cinsiyet, yaş, toplumsal ve ekonomik durum ve benzeri farklılıkları gözetmeksizin yerine getirmek zorundadır.

Vicdani ve mesleki kanı

Madde 8- Hekim, mesleğini uygularken vicdani ve bilimsel kanaatine göre hareket eder.



Sır saklama yükümlülüğü

Madde 9- Hekim, hasta sahibinden mesleğini uygularken öğrendiği sırları açıklayamaz. Hastanın ölmesi ya da o hekimle ilişkisinin sona ermesi, hekimin bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Hasta sahibinin onam vermesi yada öteki hayvan ve insanların yaşamını tehlikeye sokması durumunda hayvan sahibinin kişilik haklarının zedelenmemesi koşuluyla, hekim bu sırrı saklamakla yükümlü değildir.

Yasal zorunluluk durumlarında hekimin rapor düzenlemesi de, meslek sırrının açıklanması anlamına gelmez.

Hekim tanık ya da bilirkişi olarak mahkemeye çağrıldığında olayın meslek sırrı olduğunu ileri sürerek bu görevlerinden çekilebilir.



Acil yardım

Madde 10- Veteriner hekim görevi ve uzmanlığı ne olursa olsun, gerekli girişimlerin yapılamadığı acil durumlarda , ilk yardımda bulunur.



Ticari amaç ve reklam yasağı

Madde 11- Veteriner hekim mesleğini uygularken reklam yapamaz. Ticari reklamlara alet olamaz, çalışmalarına ticari bir görünüm veremez. İnsanları yanıltıcı, paniğe düşürücü, yanlış yönlendirici, meslektaşlar arasında haksız rekabete yol açıcı davranışlarda bulunamaz. Hekim yayın araçları ile yapacağı duyurular varsa, uzmanlık tüzüğüne göre kabul edilmiş olan uzmanlık alanını, çalışma gün ve saatlerini bildirebilir. Tabela ve benzeri tanıtım araçlarının biçim ve boyutları yerel veteriner hekimler odası tarafından saptanır.



Meşru ve yasak yöntemler

Madde 12- Veteriner hekim mesleğini yerine getirirken bilimsel ve çağdaş tanı ve tedavi yöntemleriyle koruyucu hekimlik ilkelerini göz önünde bulundurur. Hastalarının tanı ve tedavisinde bilimsel olmayan yöntemleri uygulayamaz. Hekim gerekli bilimsel aşamalardan geçip, ruhsatlandırılmamış kimyasal, farmakolojik, biyolojik maddeleri ilaç olarak kullanamaz.



Veteriner hekimliğin kötü uygulaması

Madde 13- Bilgisizlik deneyimsizlik yada ilgisizlik nedeniyle bir hayvanın zarar görmesi veteriner hekimliğin kötü uygulanması anlamına gelir.



Aracılık etme ve aracıdan yararlanma yasağı

Madde 14- Hekim öteki hekimlere veya tetkik-tedavi kuruluşlarına maddi çıkar karşılığı hasta gönderemez. Hekim hasta sağlamak amacıyla aracı kişilerden yaralanamaz.



Endüstri ile ilişkilerden çıkar sağlama yasağı

Madde 15- Hekimler endüstri kuruluşları ile hiçbir çıkar ilişkisi kuramazlar. Bilisel araştırmalar ve eğitime yönelik ilişkiler ise şeffaf ve kurumsal olmalıdır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Hekimler arası ilişkiler

Meslektaşlar arasında saygı

Madde 16- Veteriner hekim kendi meslektaşları ve ilgili alanda çalışan öteki meslek mensupları ile iyi ilişkiler kurara, meslektaşlarına ve bir başka üyesine karşı küçük düşürücü davranışlarda bulunamaz.



Mesleki dayanışma

Madde 17- Veteriner hekim meslektaşlarını mesleki yönden onur kırıcı ve haksız saldırılara karşı korur.



Yetkinlik dışı faaliyet yasağı

Madde 18- Veteriner hekim görevlerini yerine getirirken gecikmenin hayvan yaşamını tehdit edebileceği zorunlu durumlar dışında özel bilgi, beceri gerektiren bir girişimde bulunamaz.



Danışım (konsültasyon) ve ekip çalışması
Madde 19- Danışım ve ekip çalışması sürecinin düzenli işleyebilmesi ve bir veteriner hekim hakkı olarak yaşama geçirilebilmesi için;

a. Hasta hayvan izleme sırasında, değişik uzmanlık alanlarının görüş ve uygulamalarına gereksinim doğduğunda, tedaviyi yürüten hekim durumu hasta sahibine bildirmelidir. Konsültasyonu hastanın tedaviyi yürüten hekimi yazılı olarak ister. Yazılı istemde hastanın özellikleri konsültasyon isteğinin nedenlerini açık ve anlaşılır biçimde belirtir.

b. Konsültasyon sürecinde konsültan veteriner hekim de hastanın sürekli veteriner hekim gibi hastadan sorumludur.

c. Konsültan veteriner hekim alanında bilimsel ve teknik bilgiye sahip olmalıdır.

d. Konsültasyon sonucunda konsültasyonun gerekçesi ve sonuçları açık ve anlaşılır biçimde bir tutanak ile belgelenir.

e. Konsültasyonun sonuçlarından hasta sahipleri de yeterli ölçüde bilgilendirilir.

f. Konsültasyonun sonucunda tedaviyi yürüten veteriner hekim ile konsültan veteriner hekimin görüş ve kanaatleri arasında fark olur ve hasta sahibi konsültan hekimin önerilerini kabul ederse hastanın tedaviyi yürüten hekimi tedaviyi bırakabilir.

g. Konsültasyon istenen veteriner hekim davete uymak zorundadır.



Odaya bildirme yükümlülüğü

Madde 20- Veteriner hekim meslektaşları ile meslek uygulaması konusunda uzlaşılamaz bir anlaşmazlığa düşüldüğünde ya da veteriner hekimlik etiği açısından yanlış davranan bir meslektaşının bu davranışları kasıtlı bir biçimde sürdürmesi durumunda yerel veteriner hekim odasına konuyla ilgili bildirimde bulunur.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Veteriner hekim-hasta ilişkileri

Hasta haklarına saygı

Madde 21- Veteriner hekim hastasının sağlığı ile ilgili kararlar alırken bilgilenme hakkı, aydınlatılmış onam hakkı, tedaviyi kabul ya da red hakkı, vb. Hasta haklarına saygı göstermek zorundadır.



Hekim seçme özgürlüğü

Madde 22- Hayvan sahibi mevzuatın kurallara, veteriner hekimlik uygulamaların özelliklerine ve kurumun koşullarına göre veteriner hekimini seçmekte özgürdür.



Muayenesiz tedavi yasağı

Madde 23- Veteriner hekim, acil vakalar gibi zorunlu durumlar dışında hastasını bizzat muayene etmeden tedavisine başlayamaz.

Hasta üzerinde etkinin kullanımı

Madde 24- Veteriner hekim hasta üzerindeki etkisini tıbbi amaçlar dışında kullanamaz.



Tedaviyi üstlenmeme veya yarıda bırakma

Madde 25- Veteriner hekim ancak veteriner hekimlik bilgisini gerektiği gibi uygulayamayacağına karar verdiğinde ve hastasının başvurabileceği başka bir veteriner hekim bulunduğu durumlarda, hastanın bakımını ve tedavisini üstlenmeyebilir veya yarım bırakabilir. Yukarıdaki koşullarda tedaviyi bırakacak hekim, bu durumu ve hastanın sağlığının tehlikeye düşmeyeceğini hayvan sahiplerine anlatır ve onları başka olanaklar konusunda bilgilendirir. İkinci veteriner hekim bulunmadan veteriner hekim hastasını bırakamaz. Veteriner hekim tedaviyi üstlenen meslektaşına hasta hakkındaki tüm bilgileri aktarmakla yükümlüdür.



Aydınlatılmış onam

Madde 26- Veteriner hekim hasta sahibini hastanın sağlık durumu ve konuları tanı, önerilen tedavi yönteminin hastanın sağlığı için taşıdığı riskler, verilen ilaçların kullanılışı ve olası yan etkileri önerilen tedaviyi kabul etmemesi durumunda hastalığın yaratacağı sonuçlar, olası tedavi seçenekleri ve riskleri konusunda aydınlatır. Bilgiler hayvan sahibi tarafından anlaşılabilecek biçimde verilmelidir. Hasta sahibinin özgür ve aydınlatılmış onamı ile yapılabilir. Alınan onam; baskı, tehdit, eksik aydınlatma ya da kandırma yoluyla alındıysa geçersizdir.

Acil durumlarda hayvan sahibinin izni alınır. Veteriner hekim hayvan sahibinin izin vermemesinin kötü niyete dayandığını düşünüyor ve bu durum hastanın yaşamını tehdit ediyorsa durum adli mercilere bildirilerek izin alınmalıdır. Bunun mümkün olmaması durumunda veteriner hekim başka bir meslektaşına danışmaya çalışır ya da yalnızca yaşamı kurtarmaya yönelik girişimlerde bulunur. Acil durumlarda müdahale etmek hekimin taktirindedir. Tedavisi yasalarla zorunlu kılınan hastalıklar hayvan sağlığı ve toplum sağlığını tehdit ettiği için sahibinin aydınlatılmış onamı alınması da gerekli tedavi yapılır.

Hayvan sahibi vermiş olduğu aydınlatılmış onamı dilediği zaman geriye alabilir.



Bilgilendirmeme hakkı

Madde 27- Hayvan sahibi hayvanın hastalığı konusunda bilgilendirilmek istemediğini belirtmişse veteriner hekimin bilgi vermesi gerekmez.



Terminal hastalara yardım

Madde 28- Veteriner hekim terminal dönemdeki hastalara her türlü yardımı yapmaya, çekilen acıyı olabildiğince azaltmaya çalışır.



Ücret

Madde 29- Hayvan sahibi ücret konusunda önceden veteriner hekimden bilgi alabilir. Veteriner hekim tüm muayene, tetkik ve cerrahi girişimlerde meslek örgütünün belirlediği taban ücretin altında bir ücret alamaz. Veteriner hekimin meslektaşları ve meslektaşlarının eşleri ve bakmakla yükümlü oldukları kişilere ait hayvanlardan muayene ve tedavi için masraflar dışında ücret almaması uygundur.



Gereksiz harcama yaptırma yasağı

Madde 30- Veteriner hekim hayvan sahibinin parasal durumu ne olursa olsun kesin zorunluluk olmadıkça pahalı ilaçlar ve yöntemler öneremez. Hayvan sahibine gereksiz harcamalar yaptıramaz ve yararı olmayacağını bildiği bir tedaviyi veremez.



Hastayla ilgili bilgilerin hayvan sahibine verilmesi ve kullanılması

Madde 31- hasta dosyalarındaki bilgilerin geniş bir özeti ile bilgi ve belgelerin örnekleri, isteği durumunda hasta sahibine verilir. Veteriner hekim yasal zorunluluk olmadıkça bu bilgileri başkasına veremez. Veteriner hekim hasta sahibinin kimlik bilgilerini saklı tutmak kaydıyla bu bilgileri dosya üzerinden yapacağı araştırmalarda kullanabilir.



Rapor düzenleme

Madde 32- Veteriner hekim bizzat muayene ve tedavi ettiği hayvanın sahibine gerekli gördüğünde hastalıkla ilgili rapor verir. Bu raporda tıbbi gerekçelere bağlı olarak istirahat, tedavi şekli, diyet gibi hasta için gerekli geçici ya da kalıcı bilgiler ve hekimin önerileri bulunur.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Veteriner hekim ve hayvan hakları

Uluslar arası sözleşmelere uyma zorunluluğu

Madde 33- Her veteriner hekim tüm hayvan hakları belgelerine ve veteriner hekimlikle ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdür.



İşkenceye yardım yasağı

Madde 34- Veteriner hekim tıbbi bilgi ve becerisiyle hayvanlara eziyet ve benzeri uygulamalara katılamaz. Yardımcı olamaz, gerçeğe aykırı rapor düzenleyemez. Eziyet iddiası olan olgularla karşılaşan veteriner hekim mesleki bilgi ve becerilerini gerçeğin ortaya çıkarılmasında kullanır.



İtlafa etkin katılım yasağı

Madde 35- Hekim hiçbir zaman itlafın infazında bulunamaz, infaza yardımcı olamaz, itlaf infazında tıbbi hizmet veremez(kanunlarla zorunlu kılınan haller hariç)



Olağanüstü durumlar ve savaş

Madde 36- Veteriner hekim olağanüstü durumlar ve savaşta evrensel nitelikteki tıbbi etik kurallarını yansızlıkla uygular. Hasta ve yaralı sayısının çokluğu nedeniyle hepsine gerekli tıbbi yardımın verilemediği koşullarda hekim tedavi olasılığı yüksek olan ağır vakalara öncelik verir.

Cinsel ilişki muayeneleri

Madde 37- Veteriner hekim savcılıklar ve mahkemeler dışında kalan kişi ve kurumlardan gelen cinsel ilişki muayene taleplerini dikkate alamaz. Veteriner hekim hayvan sahibinin aydınlatılmış onamı olmadıkça cinsel ilişki muayenesi yapamaz.

ALTINCI BÖLÜM

Tıbbi araştırmalar ve yayın etiği

Hayvan üzerinde araştırma

Madde 38- Hayvan üzerinde yapılacak; klinik, deneysel ya da epidemiolojik araştırmalar gerek ilaç, gerek cerrahi yöntem araştırmaları olsun, bilisel bilgi birikimine katkıda bulunabilmek amacıyla yerel etik kurullardan geçmek koşulu ile yapılır. Hayvan üzerinde yapılan tüm araştırmalar bilimsel ve mesleki yönden yeterli ve yetkin kişiler tarafından yürütülür. Araştırmanın sorumluluğu tamamen araştırmacıya aittir.



Deneğin bilgilenmesi ve aydınlatılmış onamı

Madde 39- Hayvan üzerinde yapılan araştırmalarda araştırmanın amacı, yöntemleri, beklenen yarar ve olası yan etkileri hakkında hayvan sahibinin anlayabileceği dilde ve biçimde yeterli bilgi verilmesi zorunludur. Hayvan sahibine çalışma başladıktan sonra isterse araştırmaya katılmaktan vazgeçebileceği ve onamını geriye alabileceği, ancak bu nedenle daha sonraki tedavisinin ve takibinin aksamayacağı anlatılır. Bilgilendirme sonrasında hayvan sahibinin konuyu yeterince anlayıp, anlamadığı değerlendirilir.

Araştırma hakkında yeterli bilgilendirme sağlandıktan sonra hayvan sahibinin yazılı onamı alınır. Bu onam hayvan sahibinin özgür iradesine dayanmalıdır.



Sahipsiz hayvanların durumu

Madde 40- Sahipsiz hasta hayvanlarda hayati tehlike söz konusu ise ilk müdahale veteriner hekim tarafından yapılır. Daha sonra yerel yönetim veteriner işleri müdürlükleri haberdar edilerek gerekli işlemlerin yapılması sağlanır.



Deneğin korunması

Madde 41- Hayvanlar üzerinde yapılan tıbbi araştırmalarda deneğin yaşamı, bedensel bütünlüğü ve sağlığı her zaman toplumsal veya bilimsel çıkarların üzerinde tutulur.

Bir tıbbi araştırmada beklenen katkı ne olursa olsun denek için ciddi bir tehlike şüphesi doğduğunda araştırma durdurulur.

Araştırmanın giderleri hayvan sahibine, yakınlarına ya da sosyal güvenlik kurumuna yansıtılamaz.



Yayın etiği

Madde 42- Veteriner hekim araştırma verilerini değerlendirirken ve yayına hazırlarken bilimsel gerçekleri yansıtmalıdır. Çalışmaya fiilen katılmamış kişilerin adları o yayında yer alamaz. Kaynak gösterilmeden ve izin alınmadan başkalarına ait veriler, olgular ve yazılı eserler kullanılamaz.

YEDİNCİ BÖLÜM

Çeşitli hükümler
Hüküm bulunmayan durumlar
Madde 43- Bu kurallarda yer almayan durumlarla karşılaşıldığında veteriner hekim genel etik ilkelere, ulusal düzenlemelere uluslar arası düzeydeki bildirge ve sözleşme hükümlerine uyar.



Disiplin kovuşturması

Madde 44- Veteriner hekimler bu meslek etiği kuralları hükümlerine aykırı davranışlarda bulunduklarında, 6343 sayılı Türk veteriner hekimler birliği kanununa göre veteriner hekim odaları yönetim kurulları tarafından onur kurullarına sevk edilirler. Veteriner hekimlerin disiplin soruşturmasına uğraması, haklarında ayrıca hukuki veya cezai takibat yapılmasına engel değildir.



Yürürlük

Madde 45- Bu kurallar bütünü Türk veteriner hekimler birliği büyük kongresinde kabul edilip, Türk veteriner hekimleri birliği yayınlarından birinde yayınlandıktan bir ay sonra yürürlüğe girer ve Türk veteriner hekimler birliği merkez konseyi ve veteriner hekim odaları tarafından yürütülür.
*alıntı